Bệnh Hô Hấp Mãn Tính Ở Gia Cầm (CRD) – Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị Hiệu Quả

Bệnh hô hấp mãn tính ở gia cầm, thường được gọi là CRD (Chronic Respiratory Disease), là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây nhiều tổn thất nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi gia cầm. Mặc dù không bùng phát dữ dội như các bệnh cấp tính, CRD lại có diễn biến kéo dài, âm thầm làm suy giảm sức khỏe đàn gà, khiến tốc độ tăng trọng chậm, sản lượng trứng giảm mạnh và làm gia tăng tỷ lệ chết khi xảy ra bội nhiễm. Do đó, việc hiểu rõ bản chất bệnh, dấu hiệu nhận biết cũng như biện pháp phòng và điều trị là yếu tố then chốt giúp người chăn nuôi chủ động bảo vệ đàn vật nuôi.

Nguyên Nhân Gây Bệnh Hô Hấp Mãn Tính (CRD)

Tác nhân chính gây bệnh CRD là vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum (MG). Đây là loại vi khuẩn đặc biệt không có vách tế bào, kích thước rất nhỏ và có khả năng bám chặt vào lớp niêm mạc của đường hô hấp gia cầm. Trong điều kiện môi trường bên ngoài, MG khá yếu và dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt độ cao hoặc các chất sát trùng thông thường. Tuy nhiên, khi đã xâm nhập vào cơ thể gà, vi khuẩn có thể tồn tại dai dẳng và gây bệnh kéo dài nhiều tháng.

Bệnh CRD thường bùng phát mạnh khi đàn gà rơi vào trạng thái stress, xuất phát từ các nguyên nhân như:

Thời tiết thay đổi đột ngột, đặc biệt là lạnh và ẩm kéo dài
Chuồng trại kín gió, thông thoáng kém, độ ẩm cao
Nuôi với mật độ quá dày gây áp lực và cạnh tranh
Khẩu phần ăn thiếu dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất
Bội nhiễm với vi khuẩn E.coli, Salmonella hoặc các virus như IB, ND, Gumboro

CRD có khả năng lây lan nhanh thông qua không khí, tiếp xúc trực tiếp, dụng cụ chăn nuôi, bụi trong chuồng và đặc biệt là lây truyền dọc qua trứng. Tỷ lệ truyền bệnh từ gà bố mẹ sang phôi có thể dao động từ 10% đến 60%, tùy mức độ nhiễm của đàn giống.

Sau khi xâm nhập, MG bám vào khí quản, xoang mũi và túi khí, phát triển mạnh khi sức đề kháng của gà suy giảm. Trong một số trường hợp, vi khuẩn còn theo đường máu lan sang các cơ quan khác, làm tăng nguy cơ biến chứng nặng.

Triệu Chứng Nhận Biết Gia Cầm Mắc CRD

Theo các chuyên gia của SUNCITY ời gian ủ bệnh CRD khá dài, thường từ 4 đến 21 ngày. Các biểu hiện lâm sàng có thể khác nhau tùy độ tuổi của gà và mức độ bội nhiễm.

Những dấu hiệu phổ biến thường gặp gồm:

Gà ăn kém, chậm lớn, cơ thể mệt mỏi, lông xù
Thở khò khè, khó thở, phát ra tiếng rít khi hít vào
Gà há mỏ, rướn cổ để lấy không khí
Nước mũi, nước mắt chảy liên tục, đôi khi có bọt hoặc dịch nhầy
Hiện tượng hen tăng nặng về đêm hoặc khi trời lạnh

Đối với gà đẻ, bệnh còn gây ra nhiều ảnh hưởng rõ rệt đến năng suất:

Sản lượng trứng giảm từ 10 – 40%
Vỏ trứng mỏng, màu nhạt hoặc nhăn nheo
Xuất hiện trứng dị hình khi có bội nhiễm E.coli

Ngoài ra, CRD còn có thể dẫn đến các biến chứng như:

Viêm khớp, viêm bao hoạt dịch
Gà yếu chân, liệt nhẹ do stress kéo dài
Gà con nở ra yếu, tỷ lệ sống thấp, chậm phát triển

Bệnh Tích Thường Gặp Khi Mổ Khám Gia Cầm Mắc CRD

Ở những đàn gà mắc CRD lâu ngày hoặc bị bội nhiễm, các tổn thương bệnh lý rất dễ quan sát khi mổ khám:

Khí quản viêm đỏ, bên trong chứa dịch đục
Túi khí dày, mờ, có fibrin màu trắng ngà
Phổi viêm, phù nề, xuất hiện màng fibrin trên bề mặt
Gan hơi sưng, mềm
Trường hợp nặng có lớp fibrin bao quanh tim

Biện Pháp Phòng Bệnh CRD Hiệu Quả

Do CRD là bệnh mãn tính, khó điều trị dứt điểm nên phòng bệnh luôn là giải pháp tối ưu và tiết kiệm chi phí nhất. Việc kết hợp vaccine với an toàn sinh học sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bùng phát dịch.

Phòng Bệnh Bằng Vaccine

Hiện nay có hai nhóm vaccine chính được sử dụng:

Vaccine nhược độc: Áp dụng cho gà thịt và gà đẻ thương phẩm, thường tiêm hoặc nhỏ từ khi gà khoảng 2 tuần tuổi
Vaccine vô hoạt: Dùng cho gà giống nhằm hạn chế lây truyền bệnh qua trứng

Lưu ý khi tiêm vaccine:

Không sử dụng cho gà đang bệnh hoặc thể trạng yếu
Tuân thủ đúng lịch và liều lượng khuyến cáo
Bổ sung vitamin C, điện giải sau tiêm để giảm stress

Vệ Sinh Và An Toàn Sinh Học

Người chăn nuôi đá gà SUNCITY cần duy trì các biện pháp sau:

Chọn con giống khỏe mạnh, có chứng nhận âm tính MG
Áp dụng mô hình nuôi “cùng vào – cùng ra”
Khử trùng chuồng trại định kỳ 1 – 2 lần mỗi tuần
Giữ chuồng luôn khô ráo, thông thoáng
Bổ sung vitamin A, C, B-complex và khoáng chất
Cách ly gà con với gà trưởng thành
Kiểm tra huyết thanh định kỳ để loại bỏ cá thể nhiễm MG

Phác Đồ Điều Trị Bệnh CRD Ở Gia Cầm

Khi phát hiện bệnh, cần can thiệp sớm để hạn chế lây lan trong đàn. Những cá thể quá nặng nên loại thải nhằm bảo vệ đàn chung.

Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị MG

Có thể lựa chọn một trong các nhóm kháng sinh sau:

Doxycycline
Tylosin hoặc Tylosin kết hợp Doxycycline
Lincomycin + Spectinomycin
Chlortetracycline
Enrofloxacin
Amoxicillin kết hợp Acid clavulanic

Lưu ý khi điều trị:

Dùng kháng sinh liên tục từ 3 – 5 ngày theo liệu trình
Kết hợp nhỏ mắt, nhỏ mũi để tăng hiệu quả
Bổ sung vitamin A, điện giải trong suốt quá trình điều trị
Giữ chuồng sạch, giảm mật độ nuôi để hạn chế stress

Điều Trị Bội Nhiễm

Nếu phát hiện bội nhiễm E.coli, Salmonella hoặc viêm phế quản truyền nhiễm, cần áp dụng phác đồ điều trị riêng cho từng bệnh kết hợp song song.

Điều Trị Hỗ Trợ

Men tiêu hóa giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột
Vitamin tổng hợp hỗ trợ phục hồi sức khỏe
Điện giải giúp giảm mất nước và stress

Quản Lý Đàn Gà Để Hạn Chế CRD Tái Phát

Do CRD có khả năng tái phát cao, người chăn nuôi cần chú trọng quản lý lâu dài:

Không nuôi chung nhiều lứa tuổi trong cùng khu vực
Cách ly đàn mới nhập ít nhất 2 – 3 tuần
Thu gom phân hằng ngày, hạn chế bụi trong chuồng
Đảm bảo hệ thống thông gió hoạt động hiệu quả
Thực hiện đầy đủ lịch tiêm phòng theo khuyến cáo

Kết Luận

Bệnh hô hấp mãn tính ở gia cầm (CRD) là bệnh phổ biến, dễ lây lan và gây thiệt hại lớn nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc phát hiện sớm triệu chứng, duy trì vệ sinh chuồng trại, tiêm vaccine đầy đủ và áp dụng phác đồ điều trị hợp lý sẽ giúp người chăn nuôi giảm thiểu rủi ro và ổn định năng suất. Chủ động phòng bệnh ngay từ đầu chính là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ đàn gia cầm và hiệu quả kinh tế lâu dài.